Historia

 

POCZĄTKI ZORGANIZOWANEGOCZYTELNICTWA W LEŻAJSKU

 

Historia biblioteki to nie tylko historia instytucji, jej wewnętrznej i zewnętrznej organizacji ale to też historia ludzi w niej pracujących. To także świadectwo potrzeby czytelniczej, potrzeby rozwoju duchowego i intelektualnego użytkowników, dowód na to jak wiele można osiągnąć w dziedzinie kultury czytelniczej poprzez współpracę z ludźmi kultury oraz z licznymi instytucjami kultury. Historia biblioteki to długi czas pięknego rozwoju ale i trudności pokonywanych w imię upowszechniani kultury.

Tradycje czytelnictwa w Leżajsku zarówno wśród ludności polskiej, ruskiej i żydowskiej sięgają okresu zaborów.

Wśród Polaków już w drugiej połowie XIX i na początku XX w. w Leżajsku działały m.in. Czytelnia Ludowa, dwa towarzystwa kasynowe – inteligencji i miejskie, Towarzystwo Oświaty Ludowej, Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół", Towarzystwo "Proświta" i biblioteka żydowska.

Pomysł powołania czytelni vel. biblioteki w Leżajsku zrodził się w połowie XIX wieku. 
Z inicjatywy ks. Jana Kantego Skoczylasa, 24 maja 1868 roku, została utworzona Czytelnia Ludowa. Do wzbogacania księgozbioru, który liczył ponad 700 tomów, przyczynili się mieszczanie, urzędnicy i duchowni, a wśród nich Józef Szeliga, Jakub Sawicki, emerytowany poborca podatkowy Romuald Sernicki, ks. Juliusz Slosarz. Również mieszkańcy innych miast, przede wszystkim księgarze i wydawcy lwowscy, ofiarowali czytelni książki, które zebrał i przywiózł do Leżajska Kajetan Jaśkiewicz. Dla Czytelni Ludowej wzniesiono dom na Podklasztorzu, w którym znajdowała się czytelnia, sala widowiskowa oraz magazyn. Jej otwarciu towarzyszyła podniosła uroczystość, poprzedzona nabożeństwem w kościele. W sali widowiskowej występowali miejscowi deklamatorzy, wokaliści, muzycy, po czym obecni mieszczanie zwiedzali czytelnię i magazyny biblioteczne
[1].

Liczba czytelników i wypożyczających ciągle wzrastała. Okazją do odwiedzenia czytelni było uczestnictwo we mszy św. i nabożeństwach. Zaraz po zakończeniu nabożeństw kościelnych, mieszczanie oraz mieszkańcy wsi, kierowali tam swoje kroki. Na miejscu można było korzystać z czasopism, jak również wypożyczać je do domu.

Przy czytelni działał teatr amatorski. Wystawiano w nim sztuki współczesne autorów polskich i jednoaktówki dramaturgów obcych, przeważnie komedie. Przykładowo w dniu 19 listopada 1887 roku na deskach teatru wystawiono następujące sztuki: "Onufrego" i "Flisaków", "Tatuś pozwolił", które spotkały się z wielkim uznaniem[2]. Zachęceni pozytywnym przyjęciem przez publiczność, aktorzy wystawili kolejne przedstawienia 17 grudnia 1887 roku: "Po kweście", "Kalosze", "Na wędkę"; dochód przeznaczony został na straż ogniową w Leżajsku[3].

Po śmierci założyciela, sytuacja czytelni uległa pogorszeniu. Zaniedbano starania o ochronę księgozbioru, który z czasem pomniejszał się. Zarządzanie nią przejęło kierownictwo Sodalicji Mariańskiej Panów, które uznało ją za swoją własność. Czytelnia stała się punktem spornym wśród mieszkańców Leżajska. Wznowienie jej działalności nastąpiło podczas obchodów sprowadzenia prochów Adama Mickiewicza na Wawel. Czytelnia otrzymała imię Adama Mickiewicza, a w 1898 roku, podczas obchodów setnej rocznicy urodzin wieszcza, rozdawano mieszkańcom okolicznych wsi „Pana Tadeusza”. Po tych uroczystościach odtworzono księgozbiór i uruchomiono wypożyczenia[4].

W Leżajsku życie kulturalne prowadzone było również w śród ludności ukraińskiej. Jego inspiracją była działalność Lwowskiego Towarzystwa „Proświta”, które postawiło sobie za cel oświecenie ludu. Wydawano książeczki o różnej zawartości np.: opowiadania wiersze, powieści, prawnicze, lekarskie, weterynaryjne. „Proświta” zakładała czytelnie we wsiach i miasteczkach, gdzie schodzili się ludzie na czytanie książek i czasopism, organizowano też dyskusje, odczyty, koncerty, wystawy. W 1905 roku zostało założone koło tego towarzystwa z inicjatywy leżajskiego parocha Aleksandra Pasławskiego. Rozpoczęto starania o miejsce na Dom Ludowy, które były długie i wyczerpujące, ale zakończone zwycięstwem. Koszty budowy poniosła społeczność ruska miasta i parochii leżajskiej. W 1913 roku wybudowano „Narodnyj Dim” (Dom Ludowy) naprzeciw cerkwi za drogą prowadzącą w kierunku Jarosławia, według projektu miejscowego architekta Lwa Szelewicza[5].

Budynek piętrowy zbudowany na rzucie litery "L", z zaokrąglonym narożnikiem, ozdobiony ładną eklektyczną elewacją z neoromańskimi oknami. W elewacji południowej wyróżnia się ryzalit z podwójnym szczytem z dwoma wieżyczkami[6]. Organizowano tam okolicznościowe bale, wystawy oraz koncerty. Znalazły się w nim pomieszczenia również dla biblioteki oraz dla sklepów i pomieszczenie dla stróża[7]. W 1925 roku powstała filia miejscowej „Proświty” z dobrze wyposażoną biblioteką, która stała się „wędrowną” na obszarze parochii leżajskiej. Przy kole zainteresowań „Ridnoj Szkoły” zorganizowano w budynku „Proswity” bibliotekę dziecięcą. Członkowie leżajskiej „Proświty” zorganizowali czytelnię w Kuryłówce, Ożannie, Rzuchowie, Dąbrowicy, Dębnie oraz w innych miejscowościach[8]. W 1929 roku parochem leżajskim został Michał Dygdalewicz, który wiele uwagi poświęcał działalności oświatowo – kulturalnej. W uaktywnienie życia społecznego wiele wysiłku włożył Iwan Simko, który zorganizował chór cerkiewny, urządzał koncerty i wystawy. W budynku „Proświty” oprócz w/w koła zainteresowań działało też Towarzystwo „Silskyj Hospodar”, Towarzystwo „Ług”, oraz orkiestra dęta. Dyrygentem chóru cerkiewnego oraz kierownikami czytelni „Proświta” byli: Lew Szelewicz, Iwan Simko, Bronisław Hajduk, Włodzimierz Przytocki. Spośród czterech bibliotek utrzymywanych przez organizacje społeczne w Leżajsku, „Proświta” znajdowała się na drugim miejscu pod względem liczby woluminów oraz stałych czytelników. Pod koniec lat 30 „Proświta” posiadała 946 tomów woluminów, oraz 153 stałych czytelników. Niestety, w latach 30 zaczęło dochodzić do konfliktów między Polakami a Ukraińcami. Za działalność antypolską, w sierpniu 1939 roku, zakazano działalności „Proświty” w Leżajsku i okolicy oraz zamknięto i zapieczętowano „Narodnyj Dim”[9].

Działalność „Proświty” została zakończona podczas II wojny światowej. Jej spuściznę objęło Ukraińskie Towarzystwo Oświatowe, które prowadziło ożywioną działalność kulturalno – oświatową. Po wojnie nastąpiła akcja wysiedleńcza Ukraińców z Leżajska. Budynek „Proświty” został przejęty przez władze miasta.

Obok polskiej i ukraińskiej inteligencji, również wśród społeczności żydowskiej tworzono kulturalne instytucje i stowarzyszenia. Przed I wojną światową powstała m.in czytelnia dla „Żydów” pod auspicjum Stowarzyszenia Żydowskiego „Turbut” i adwokata krajowego dr. A. Bergera. Biblioteka mieściła się przy ul. Górnej. Korzystała z niej młodzież żydowska, jak również polska. Biblioteką zarządzali Żydzi akademiccy: Leib Reichentahl, Aron Ader, Horn, Altschüller, Spatz[10].

Stowarzyszenie Żydowskie „Turbut” zgromadziło w swojej placówce około 1500 woluminów w tym: 800 tomów w języku polskim, 300 tomów w języku hebrajskim i 350 tomów w języku jidysz. Liczba czytelników wynosiła 120. Kierownikiem tej biblioteki był Geller Gedale[11].

Ponadto w Leżajsku istniała także biblioteka Związku Rezerwistów, która posiadała 50 tomów, a korzystało z niej 56 czytelników. Kierownikiem biblioteki by Julian Gosler[12].

Nastąpiło to w 1910 roku kiedy powstała pierwsza biblioteka publiczna. Szczególną okazją były uroczystości związane z odsłonięciem tablicy pamiątkowej na budynku magistratu upamiętniającej 500 – lecie bitwy pod Grunwaldem. Na tablice fundusze zebrano ze sprzedaży „cegiełek” z podobizną króla Władysława Jagiełły. Za pozostałe środki zakupiono 150 książek do nowej biblioteki. W ten sposób za doradą miejscowego nauczycielstwa zapoczątkowano biblioteczną działalność kulturalną w mieście[13]. Biblioteka mieściła się w salce na zamku starościńskim, w tak zwanych stajniach królewskich przy Kasynie. Biblioteka była czynna tylko w niedzielę, a zajmował się nią społecznie nauczyciel szkoły realnej. Korzystali z niej mieszkańcy miasta oraz miejscowa inteligencja (nauczyciele i urzędnicy). Warto podkreślić, że było wielu mieszkańców zaangażowanych w czytelnictwo a wśród nich: Karol Mądry– nauczyciel, P. Terlikowska, Zygmunt Przybylski, Maria Hoduńkowa, Urbański – nauczyciel, Stanisława Karasińska [14].

Ten stan rzeczy przetrwał do wybuchu I wojny światowej. Dramatyczny los spotkał ludność i jej mienie, a wśród niego również zbiory biblioteczne, które uległy zniszczeniu.

Po zakończeniu działań wojennych w trudzie podjęto nowe działania zmierzające do odbudowy księgozbioru i wznowienia czytelnictwa. Gromadzono lektury, beletrystykę i wydawnictwa popularno-naukowe. Początkowo w ramach darowizn od społeczeństwa, a potem skromnych dotacji władz miasta oraz istniejących urzędów i instytucji. Korzystano z doświadczeń działających wcześniej placówek Towarzystwa Szkół Ludowych(TSL) i Towarzystwa Czytelni Ludowych, które miały doświadczenia w tworzeniu bibliotek i w kolportowanie popularnych wydawnictw, szczególnie historycznych. Te miały wielkie znaczenie wobec faktu budzenia świadomości narodowej, rozwoju uczuć patriotycznych wśród społeczeństwa.

Skromne dokumenty z lat minionych potwierdzają, że w latach II Rzeczypospolitej w Leżajsku działalnością kulturalno-oświatową wraz z prowadzeniem bibliotek zajmowały się wymienione wcześniej TSL, Towarzystwo „Proświta”, Stowarzyszenie „Turbut” i Związek Rezerwistów.

Bezcenna była też działalność bibliotek szkolnych, a szczególnie przy leżajskim Gimnazjum. Od początku jej istnienia gromadzono książki pochodzące z darów: czytelni im. Tadeusza Kościuszki w Leżajsku i posła Bolesława Żardeckiego. W latach 1913- 1914 biblioteka szkolna powiększała się dzięki darom dr. Grychowskiego i A. Topolskiego z Leżajska. W związku z różnorodnością treści zasób biblioteczny podzielono na dwa działy: bibliotekę nauczycielską i bibliotekę polską uczniów. W kolejnych latach biblioteka powiększała swoje zasoby dzięki zakupom i darom wielu instytucji oraz osób prywatnych. Lata 1930- 1931 to następny podział biblioteki na nauczycielską, uczniów (polską, ruską i niemiecką)[15].

Powolny ale systematyczny rozwój czytelnictwa w mieście, prowadzony głównie społecznym wysiłkiem został przerwany przez wybuch kolejnej II wojny światowej. Losy zbiorów zostały przesądzone. Na podstawie zarządzenia władz okupacyjnych z 19 grudnia 1939 roku wszelkie księgozbiory miały być złożone we władzach powiatowych. Podobny los czekał także leżajską bibliotekę, która posiadała około 5000 tomów. Ostatni bibliotekarz Józef Baj z pomocą nauczycieli i mieszkańców przystąpił do ratowania zbiorów. W czasie od 15 IX do 10 X 1939 roku, książki wynoszono nocą do wielu prywatnych domów. Wydarzenia te m.in. tak wspomina Antoni Wojnar: „... przekazując ksiązki poszczególnym osobom – podkreślano, że książki te mają wśród Was podtrzymywać patriotyzm i wiarę, że Hitler wojnę przegra, a po wojnie książki trzeba zwrócić do przyszłej biblioteki miejskiej”. Duży udział w tej akcji mieli między innymi sędzia Stanisław Oliwka – prezes TSL oraz zasłużony pedagog i działacz kultury Roman Szczupak[16]. W podobny sposób ratowano księgozbiór Gimnazjum.

Nastały trudne lata okupacji. Mimo zakazów, książki nielegalnie krążyły między mieszkańcami miasta. Czekano na zakończenia tego dramatu. Zbliżało się wyzwolenie.

Aby zagoić rany zadane kulturze polskiej przez okupanta, należało przede wszystkim zorganizować na terenie miasta bibliotekę, by podnieść czytelnictwo wśród mieszkańców, gdyż „książka to pokarm dla ducha”.

Na przełomie lat 1944/1945 powstał Komitet Organizacyjny Biblioteki Miejskiej, który zbierał książki. Za pośrednictwem afiszy społeczeństwo miasta zostało powiadomione 
o akcji zbierania książek, względnie zwrocie książek będących własnością biblioteki TSL lub też innych przedwojennych bibliotek oraz zbiórce pieniędzy na rzecz biblioteki powszechnej. Mieszkańcy z zapałem włączali się do ofiarowania i zbierania książek.

Dnia 24 listopada 1946 roku zorganizowano zbiórkę uliczną książek przy pomocy młodzieży gimnazjalnej, która dała dochód w sumie 3097 zł. Nie poprzestano na tej zbiórce, był to początek akcji zbierania książek. Podzielono miasto na rejony i wyznaczono osoby chętne do zbierania książek po domach.

Obowiązki i trud zbierania książki przyjęli: Stanisława Dziwotówna, Helena Głowik, Władysława Gwóźdź, Janina Hebak, Danuta Kisielewicz, Józefa Matuszkówna, Janina Mróz, Stanisława Opiołówna, Irena Ożga, Janina Walatyńska, Irena Zawilska, Stanisław Dec, Eugeniusz Michalewski, Zygmunt Zioło.

Osoby które najwięcej złożyły książek na rzecz biblioteki: Aldona Lenar, Seweryn Dańczak, Edward Trociuk, Roman Więcek, Antoni Wojnar. Największe sumy pieniężne złożyli: Helena Sander, Stefania Kochmańska, Florian Ciesielski, Stanisław Dec. Również na uwagę zasługuje dar od Rady Polonii Amerykańskiej. Ofiarowali oni 30 tomów literatury polskiej[17].

Biblioteka znalazła swoje miejsce w budynku Miejskiej Rady Narodowej. Uroczystość otwarcia Miejskiej Biblioteki Powszechnej odbyła się dnia 3 maja 1947 roku, która odtąd miała służyć mieszkańcom Leżajska. Akt założenia Miejskiej Biblioteki Powszechnej podpisali: Kazimierz Gdula, Płaza Jan, Marcin Pełka, ks. Józef Gorczyca, Gdula Stanisław, Roman Szczupak, Antoni Wojnar. W czasie tej uroczystości 52 osoby zadeklarowały określone sumy na rzecz biblioteki[18]. Jej księgozbiór liczył wówczas 1500 woluminów. Kierownikiem biblioteki była Aldona Mańkowska (Lenart), później Kowalewska - nauczycielka[19]. Pierwszymi bibliotekarzami byli: Danuta Kisielewicz, Antoni Wojnar. Organizacyjnie biblioteka podlegała wówczas pod Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną w Łańcucie.

W 1956 roku powstała Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna z siedzibą przy
ul. Jarosławskiej, gdzie mieści się do dziś. Bibliotece przekazano wówczas 6 bibliotek gromadzkich i 45 punktów bibliotecznych działających na terenie powiatu
[20].

W latach 1956 – 1971 kolejno kierownikami Biblioteki Powiatowej były: Salomea Kowalewska, Zofia Surmacz, Stanisława Sikorska, Magdalena Jaworowska, Teresa Więcek[21].

Do rozwoju i popularyzacji czytelnictwa przyczyniło się oddanie w 1973 roku do użytku, po przeprowadzeniu kapitalnego remontu i modernizacji, budynku Powiatowej 
i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Leżajsku o powierzchni użytkowej około 600 m². Prace remontowe po pożarze budynku nadzorował pan Stanisław Socha, który pełnił funkcję dyrektora Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej od 1971 r. do 1991 r. Na koniec 1975 roku placówka ta wraz z jedną filią w dzielnicy Podklasztor i dwoma punktami bibliotecznymi, dysponowała zbiorem liczącym 38 100 tomów, a liczba czytelników stanowiła 28, 6 procent mieszkańców miasta
[22].

W kolejnych latach powstały dwie filie: w Spółdzielni Mieszkaniowej i w Szpitalu Rejonowym.

Kolejnym dyrektorem Miejskiej Biblioteki publicznej była Jolanta Niemiec, która sprawowała swoją funkcję od 1991 – 2000 roku.

W roku 1999 r., 29 czerwca zawarte zostało porozumienie w sprawie powierzenia Miejskiej Bibliotece Publicznej w Leżajsku zadań powiatowej biblioteki publicznej dla Powiatu Leżajskiego.

Dnia 1 października 2000 r., na mocy uchwały Rady Miasta Leżajska z dnia 26 czerwca 2000r., nastąpiło połączenie dwóch instytucji kultury miasta: Miejskiej Biblioteki Publicznej i Miejskiego Domu Kultury w jedną o nazwie: Miejskie Centrum Kultury w Leżajsku[23]. W struktury Miejskiego Centrum Kultury weszły: Biblioteka Publiczna, Dom Kultury, Pracownia Dokumentacji Dziejów Miasta i Centrum Informacji Turystycznej.

Swoje zadania MCK realizuje poprzez organizację imprez artystycznych i rozrywkowych oraz różnorodnych form edukacji kulturalnej i wychowawczej, rozwijanie amatorskiego ruchu artystycznego, gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie zbiorów bibliotecznych, gromadzenie i opracowywanie dokumentacji dotyczącej dziejów Leżajska.

W latach 2000 – 2003 kierownikiem Biblioteki była Maria Horoszko, obecnie dyrektor Miejskiego Centrum Kultury w Leżajsku. Od 2004 roku kierownikiem placówki jest Jolanta Korasadowicz.

Uchwałą Rady Miasta Leżajska z dnia 30 października 2007 r. nadano Bibliotece Publicznej imię Stanisława Wyspiańskiego[24]. Biblioteka otrzymała również odznakę honorową „ZASŁUŻONY DLA MIASTA LEŻAJSKA”[25].

Obecnie Biblioteka posiada 2 filie: w Szpitalu Powiatowym i budynku Gimnazjum Miejskiego oraz punkt biblioteczny w Przedszkolu Miejskim Nr 4.

Księgozbiór biblioteki liczy blisko 75 tys. woluminów, który obejmuje beletrystykę i literaturę popularno – naukową dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Rocznie notuje się około 58 tyś. wypożyczeń.

Biblioteka, jako jedyna w mieście i powiecie dysponuje zbiorem „książek mówionych” oraz prowadzi systematyczną obsługę osób niewidomych i niedowidzących.

Mając na uwadze fakt, że żyjemy w społeczeństwie o dużym zapotrzebowaniu na informację, biblioteka pośredniczy w komunikacji społecznej poprzez wspieranie edukacji i samoedukacji, gwarantuje szeroki dostęp do informacji. Chcąc uczynić bibliotekę bardziej otwartą i dostępną dla czytelnika, podporządkowujemy zbiory i całą działalność czytelnikom. W bibliotece organizowane są wystawy, konkursy i promocje książek autorów z Leżajska 
i okolic oraz znanych twórców ogólnopolskich. W okresie ferii zimowych i letnich w bibliotece prowadzone są warsztaty literacko - plastyczno – językowe dla dzieci. Biblioteka jest też miejscem gdzie odbywają się uroczystości upamiętniające wydarzenia i rocznice patriotyczne z historii Leżajska i Polski. Przy bibliotece działa Chór Śpiewaczy „Alebabki”, Klub Seniora i Dyskusyjny Klub Książki. W budynku Biblioteki Publicznej mieści się Powiatowe Koło Niewidomych.

Aktualnie oprócz działań i prac typowo bibliotecznych kierownictwo oraz pracownicy placówki podejmują wyzwania, jakie stawia przed nami cywilizacja. Biblioteka wyposażona została w stanowiska z dostępem do Internetu, powstał dział książek anglojęzycznych na różnych poziomach zaawansowania liczący ok. 600 tytułów. Szczególnie intensywne działania skierowane są w stronę młodego czytelnika: stale wzbogacany jest księgozbiór oddziału dla dzieci, w miesiącach letnich organizowane są warsztaty pt. „Sposób na wakacyjną nudę”, w trakcie roku szkolnego spotkania w ramach ogólnopolskiej akcji „Cała Polska czyta dzieciom”. We współpracy z leżajskimi szkołami i władzami samorządowymi biblioteka organizuje cykliczne i okolicznościowe konkursy.

Dużą rolę w udostępnianiu zbirów dla specjalnych użytkowników odgrywa filia biblioteczna zlokalizowana w szpitalu. Dla chorych, którzy sami nie mogą wypożyczać książek bibliotekarki dostarczają je na oddziały.

Pomimo tych wszystkich zmian i przemian Biblioteka zawsze stara się propagować 
w szerokim gronie społecznym słowo pisane. Dąży do tego poprzez zakupy odpowiedniego rodzaju literatury, które głównie podyktowane są potrzebami środowiska, zainteresowaniami różnych grup społecznych oraz zróżnicowaniem wiekowym i wykształceniem swoich użytkowników.

 

POWIATOWA I MIEJSKA BIBLIOTEKA PUBLICZNA W LEŻAJSKU

(1947 – 1975)

 

Po zakończeniu II wojny światowej obraz zniszczeń Leżajska był ogromny.

W wielkim trudzie mieszkańcy i władze miasta przystąpiły do odbudowy i remontów zniszczonych domów, ulic i chodników, uruchamiania małych spółdzielni i zakładów rzemieślniczych, do tworzenia miejsc pracy. Organizowano także placówki służby zdrowia i pomocy społecznej, uruchamiano szkoły i różne instytucje kulturalno-oświatowe. Współtworzono niezbędne warunki do życia mieszkańców małego, blisko 5-tysięcznego miasta.

Wobec skromnych środków w budżecie miejskim samorzutnie organizowano społeczną działalność kulturalno-oświatową a między innymi utworzono zespół teatralny pod kierownictwem

p. Terleckiego, bibliotekę z inspiracji p. A. Wojnara i jego przyjaciół i inne działania. Organizowano różne odczyty i prelekcje, które prowadzili nauczyciele szkoły średniej, przedstawiciele Sądu oraz adwokaci. W Leżajsku występowały objazdowe kina i grupy estradowe, teatr „Lutnia” z Łańcuta i inne zespoły. Młodzież szkolna wystawiała Jasełka i przygotowywała programy artystyczne na miejskie akademie i uroczystości.

Władze miasta wspomagały te działania i przydzielały subwencje: np. w 1947 roku – 10 000 zł. na Bibliotekę i 20 000 zł. na remont Domu Narodowego, a ponadto rozpoczęły budowę Domu Oświatowego w Maleniskach, które wówczas były w granicach miasta. W roku 1948 przyznano 20 000 zł. na oświetlenie Domu Narodowego, 20 000 zł na stadion, 30 000 zł. na radiofonizację szkoły, a w 1949 roku wydzierżawiono Dom Narodowy na stałe kino „Radość”. W ramach planu 6 - letniego wydzielono dużą kwotę 18,1 mln zł. na szeroko rozumianą działalność kulturalno-oświatową w mieście tj. na inwestycje szkolne i placówek kulturalnych, na walkę z analfabetyzmem itp.[26].

Przy powstających placówkach kulturalno-oświatowych skupiało się coraz więcej działaczy: nauczycieli, sympatyków dobrej książki, śpiewu, teatru, profesjonalnych i społecznych animatorów życia kulturalnego w mieście.

W następnych latach zmian i przeobrażeń w mieście i w rejonie było coraz więcej. Ważnym wydarzeniem w życiu leżajszczyzny było utworzenie w 1956 roku powiatu. Obok wznoszenia obiektów produkcyjnych podjęto także budowę szkół i domów kultury, otwierano biblioteki i punkty biblioteczne zarówno w mieście jak i na wsiach, przy szkołach i większych zakładach. Uruchamiano świetlice i kluby oraz kina. Tworzono różne zespoły artystyczne głównie przy spółdzielniach pracy, GS- ach, Kołach Gospodyń Wiejskich itp.

Niniejszy szkic poświęcony jest wydzielonej części działalności kulturalnej, jaką jest bibliotekarstwo w mieście Leżajsku i jej oddziaływanie na tereny wiejskie w latach istnienia powiatu.

W okresie po II wojnie światowej w działalności tej można wyróżnić następujące etapy:

- lata 1947 – 1955 - funkcjonowanie Biblioteki Miejskiej pod opieką Powiatowej i Miejskiej Biblioteki w Łańcucie,

- lata 1956 – 1975 - powstanie i działalność Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Leżajsku,

- po 1975 roku - samodzielna działalność Miejskiej Biblioteki Publicznej w Leżajsku, która została włączona w 2000 r. wraz z innymi placówkami kultury do nowoutworzonego Miejskiego Centrum Kultury.


BIBLIOTEKA MIEJSKA W LATACH 1945 – 1955


Pierwsze lata powojenne zdominowane były działaniami na rzecz odbudowy księgozbioru rozproszonego po 1939 roku i zorganizowanie biblioteki.

Na przełomie 1944/1945 r. powstał w Leżajsku Komitet Organizacyjny Biblioteki Miejskiej, który niezwłocznie przystąpił do zbierania książek. Za pośrednictwem afiszy powiadamiano mieszkańców o zbiórce książek będących własnością biblioteki TSL lub innych przedwojennych bibliotek, a także proszono o darowanie własnych zbiorów i datków pieniężnych na rzecz biblioteki powszechnej. Mieszkańcy chętnie włączali się do tej akcji prowadzonej w następnych miesiącach i latach.

Na posiedzeniu Miejskiej Rady Narodowej w dniu 27 października 1946 r. zgłoszono wniosek o zorganizowanie biblioteki. Projekt ten został przyjęty i przystąpiono do jego realizacji.

Już 24 listopada 1946 roku zorganizowano zbiórkę uliczną książek z pomocą młodzieży gimnazjalnej. Następnie, podzielono miasto na rejony i wyznaczono osoby chętne do dalszego zbierania książek po domach. Obowiązki i trud zbierania książek przyjęli na siebie m.in.: Stanisława Dziwotówna, Helena Głowik, Władysława Gwóźdź, Janina Hebak, Danuta Kisielewicz, Józefa Matuszkówna, Janina Mróz, Stanisława Opiołówna, Irena Ożga, Janina Walatyńska, Irena Zawilska, Stanisław Dec, Eugeniusz Michalewski i Zygmunt Zioło. Najwięcej książek na rzecz biblioteki złożyli: Aldona Lenar, Seweryn Dańczak, Edward Trociuk, Roman Więcek, Antoni Wojnar, a największe kwoty pieniężne ofiarowali: Helena Sander, Stefania Kochmańska, Florian Ciesielski, Stanisław Dec. Na uwagę zasługuje też dar Rady Polonii Amerykańskiej, która przekazała bibliotece 30 tomów literatury polskiej[27].

Z pomocą finansową pospieszył również Zarząd Miejski i większe zakłady pracy, a wśród nich Spółdzielnia Rolniczo – Handlowa oraz Powszechna Spółdzielnia Spożywców „Praca”. Podobnie było w latach następnych.

Biblioteka znalazła swoje miejsce w ratuszu. Uroczystość otwarcia Miejskiej Biblioteki Powszechnej odbyła się 3 maja 1947 roku. Akt założenia podpisali: Kazimierz Gdula – burmistrz miasta, Płaza Jan – działacz samorządowy, Marcin Pełka – przewodniczący Miejskiej Rady Narodowej, ks. Józef Gorczyca – proboszcz parafii farnej, Stanisław Gdula – kierownik leżajskiego gimnazjum, Roman Szczupak – dyrektor szkoły podstawowej, Antoni Wojnar – pracownik PSS, działacz kultury. W czasie tej uroczystości 52 osoby zadeklarowały dalsze wpłaty na rzecz biblioteki[28].


AKT ZAŁOŻENIA BIBLIOTEKI

 

Kierownikiem biblioteki została Aldona Mańkowska (Lenar), a później Salomea Kowalewska, natomiast pierwszymi bibliotekarzami byli Danuta Kisielewicz i Antoni Wojnar[29].

Biblioteka podlegała wówczas Powiatowej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Łańcucie.

Po 1947 roku powoli, ale systematycznie rozwijała się działalność tej placówki. O uzyskanych efektach w pierwszych latach pisała w swym sprawozdaniu z 21 maja 1951 roku, kierowniczka biblioteki Aldona Lenar. Dane te przedstawia poniższa tabela.

 

STAN CZYTELNICTWA W LATACH 1947-1955[30]


TABELA Nr 1

rok

księgozbiór

czytelnicy

wypożyczenia

1947

1948

1949

1950

1951

1955

1549

2398

2465

3688

3817

6277

120

294

475

604

622

979

3080

7056

7778

10885

11000

16616

źródło: Sprawozdanie kierownika biblioteki za okres 1947-1951 i dokumenty MBP.

     

 

W między czasie rozbudowano sieć biblioteczną i utworzono dodatkowe punkty: w 1949 roku – pod Klasztorem i na Maleniskach a w 1950 roku na Siedlance. Skupiały one 125 czytelników, którzy w 1951 roku wypożyczyli 1704 woluminów.

Wśród czytelników biblioteki przeważała młodzież szkolna (393 osób), następnie pracownicy umysłowi (94), robotnicy (93) i niepracujący (25)[31].

Przedstawione dane wyraźnie wskazują na to, że w pierwszych latach powojennych stan księgozbioru był bardzo mały, a czytelnictwo obejmowało zaledwie 3% mieszkańców w 1947 roku, choć kilka lat później, w 1951 roku wzrosło do ponad 12%. Z upływem lat przybywało książek, czytelników i wypożyczeń.

Pracownicy i sympatycy biblioteki zdawali sobie sprawę z tego, że w najbliższych latach oprócz potrzeby stałego zwiększania księgozbioru i poprawy warunków lokalowych – niezbędne będzie także sięganie po różnorodne formy upowszechniania książki oraz pozyskiwanie dla niej nowych czytelników.


ROZWÓJ KULTURY W POWIECIE LEŻAJSKIM

Utworzenie powiatu z dniem 1 stycznia 1956 roku miało bardzo duże znaczenie dla wielokierunkowego rozwoju całej aglomeracji leżajskiej. Główny wysiłek skierowano na dziedziny gospodarcze (rolnictwo, przemysł, budowa dróg) i na sfery życia społecznego(ochrona zdrowia, oświata i kultura). Zaniedbania były znaczne, środki budżetowe skromne a oczekiwania społeczne i ambicje władz – duże. Postanowiono, więc łączyć środki powiatowe i gromadzkie, uaktywniać inicjatywy społeczne i przystąpić do działania.

W zakresie kultury głównym koordynatorem wszystkich poczynań został Wydział Kultury Prezydium PRN w Leżajsku, a w zakresie bibliotekarstwa – Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna. Później powołano dodatkowo specjalną Komisje Koordynacyjną, która interesowała się wszystkimi sprawami życia kulturalnego w powiecie. Główne jej zadania to rozwój amatorskich zespołów artystycznych, budowa obiektów kulturalno-oświatowych, adaptacja pomieszczeń na biblioteki, świetlice, czytelnie, kluby, a także organizacja imprez itp.

Już na początku lat 60. w powiecie powstawały ogniska muzyczne w Leżajsku i Kuryłówce, społeczne ogniska w Łętowni i Grodzisku Dolnym i wiele zespołów artystycznych. Jeśli w 1961 roku było ich 14, to w 1963 roku działało już 30, w tym: 6 - zespołów tanecznych, 4 – muzyczne, 15 – teatralnych, 2 – żywego słowa, 2 – chóry i 1 – zespół kukiełkowy. Zaczęto dla nich organizować różne konkursy, przeglądy i festiwale, a przede wszystkim występy przed własną publicznością. W tym czasie wybudowano również Wiejski Dom Kultury w Giedlarowej i rozpoczęto podobne budowy w Kuryłówce i Krzeszowie[32].

W ciągu I dziesięciolecia powiatu (1956-1965) ilość bibliotek wzrosła z 7 do 21 a liczby czytelników, książek i wypożyczeń uległy podwojeniu. Biblioteki umieszczano w coraz lepszych pomieszczeniach, a wg sprawozdania za 1970 rok tylko 4 biblioteki były jeszcze w budynkach prywatnych. Organizowano pierwsze czytelnie i świetlice wyposażone w różny sprzęt audiowizualny[33].

Z upływem lat rosły nakłady w budżecie powiatu i gromad na cele kultury, a w tym także i na biblioteki. Przykładowo w 1958 roku w budżecie powiatu przeznaczono na rozwój oświaty i kultury kwotę 7.212.421 zł.

Działacze kultury coraz powszechniej pozyskiwali wielu sprzymierzeńców wśród różnych organizacji społecznych, młodzieżowych i zakładów pracy, głównie w spółdzielniach pracy, GS – ach i przedsiębiorstwie „RUCH”.

Po upływie 20 lat istnienia powiatu dorobek w dziedzinie kultury był jeszcze większy. 
W sprawozdaniu z wykonania planu społeczno gospodarczego powiatu za 1974 rok wyszczególniono efekty dokonań. Bazę działalności kulturalnej stanowiły: powiatowy dom kultury w Leżajsku, zakładowy dom kultury w Nowej Sarzynie, 5 - gromadzkich ośrodków kultury w Grodzisku Dolnym, Giedlarowej, Kuryłówce, Krzeszowie i Sarzynie, 4 – wiejskie domy kultury, 8 – klubów „RUCH”, 8 – klubów Rolnika, 45 - świetlic, 6 - placówek kulturalno-oświatowych w szkołach, 8 - świetlic zakładowych i 27 – bibliotek.

Działalność artystyczną prowadziło 36 zespołów, w tym: 5 – zespołów pieśni i tańca, 3 – taneczne, 7 – instrumentalnych, 5 – kapel, 6 – zespołów wokalnych, 6 – plastycznych oraz 16 – szkolnych i 7- dramatycznych[34].

W latach tych, w ramach działalności kulturalno-oświatowej, organizowano wiele imprez, a wśród nich: Dni Oświaty Książki i Prasy, Dni Leżajska, koncerty, akademie, różne festiwale, konkursy itp.


 

DZIAŁALNOŚĆ POWIATOWEJ I MIEJSKIEJ BIBLIOTEKI PUBLICZNEJ (1956 – 1975)

Wraz z powstaniem powiatu, utworzono również Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną w Leżajsku, z siedzibą przy ul. Jarosławskiej. Od tej chwili, dotychczasowa Biblioteka Miejska, zaczęła spełniać dodatkowo ważną rolę w zakresie koordynowania i udzielania pełnej pomocy organizacyjnej i metodycznej wszystkim bibliotekom w powiecie. W 1956 roku istniało 6 bibliotek gromadzkich i 45 punktów bibliotecznych[35].

Ważniejsze wspólne dokonania przedstawione są poniżej.

Funkcjonowanie biblioteki w Leżajsku

Biblioteka Miejska przejęła w użytkowanie przedwojenny budynek „Proświty”, który był bardzo zniszczony. Od samego początku było wiele problemów z jego prawidłową eksploatacją, a wyraźne pogorszenie nastąpiło po 1970 roku. Popękane ściany, przeciekający dach, zła instalacja elektryczna, niesprawne piece – zagrażały bezpieczeństwu ludzi i niszczeniu księgozbioru. Cały budynek wymagał kapitalnego remontu. Dodatkowym nieszczęściem był pożar (17 grudnia 1970 r.), który strawił dach. Podczas akcji ratowniczej część księgozbioru została zalana wodą, a ocalałe książki przeniesiono do budynku przy ul. Mickiewicza (Pogotowie Ratunkowe). W miesiącu kwietniu 1971 roku część księgozbioru udostępniono czytelnikom w budynku Prezydium PRN, a część przekazano do nowo otwartej 9 maja 1970 roku fili biblioteki na osiedlu 1000 - lecia.

W tym samym roku w trosce o umożliwienie czytelnikom szerszego dostępu do książek, otwarto kolejne punkty biblioteczne w klubie „RUCH” i przy KP MO w Leżajsku.

Kapitalny remont głównego budynku biblioteki i jego modernizacja trwały kilka lat. Potem, nastał czas na wyposażenie obiektu i jego otwarcie, które nastąpiło w 1973 roku[36].

Prace remontowe nadzorował ówczesny dyrektor biblioteki Stanisław Socha.


Budynek Proświty – siedziba Biblioteki Publicznej w Leżajsku (przed pożarem)

Od tej chwili mieszkańcy miasta, czytelnicy i pracownicy mogli już w pełni korzystać z odnowionego budynku o powierzchni 600 m2, a także z filii pod Klasztorem i dwóch punktów bibliotecznych. Placówki te zaczęły tętnić życiem.

Księgozbiór biblioteki wyraźnie wzrastał od około 6000 woluminów w latach 50. do 18.476 w 1970 roku, 38.100 w 1975 roku i 43.532 w 1976 roku. Przybywało też czytelników z około 700 w latach 50. do 1648 w 1970 roku i 2596 w 1976 roku. Stanowili oni 26,8% w stosunku do liczby mieszkańców. W roku 1974, wskaźnik ten wzrósł do 28.6%. Wzrastała również ilość wypożyczeń z ponad 16.000 w 1955 roku, 23.203 w 1960 roku, 36.719 w 1965, spadek do 31.951 w 1970 roku i wzrost do 57.621 w 1976 roku.

Biblioteka prowadziła także od 1964 roku czytelnię wyposażoną przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną w Rzeszowie, którą odnowiono po kapitalnym remoncie. W latach 70. korzystało z niej około 1000 czytelników - rocznie.

W 1973 roku utworzono dodatkowo przy bibliotece oddział dla dzieci.

Oprócz działalności czytelniczej organizowano też różne wystawy, spotkania autorskie 
i uroczystości z okazji świąt i rocznic państwowych i lokalnych.
[37]


Rozwój sieci bibliotecznej w powiecie

 

Jak wspomniano uprzednio, w 1956 roku w powiecie istniało 6 bibliotek gromadzkich i 45 punktów bibliotecznych. W latach następnych notowano systematyczny ich wzrost. Zmniejszała się ilości punktów bibliotecznych, powstawały większe placówki o stałych księgozbiorach. W 1957r. utworzono 4 biblioteki w Brzózie Królewskiej, Woli Zarczyckiej, Zmysłówce i Jelnej, w 1958 r. utworzono gromadzką Bibliotekę Publiczną w Brzózie Królewskiej, a w latach 1959-60 kolejne biblioteki w Łętowni, Tarnogórze i Dębnie oraz dwie czytelnie w Grodzisku Dolnym i w Jelnej. Zostały one wyposażone w odpowiedni sprzęt świetlicowy, księgozbiór podręczny i czasopisma. W latach 1961-63 powstały dalsze 4 gromadzkie Biblioteki Publiczne w Piskorowicach, Wólce Niedźwiedzkiej, Bystrem i w Starym Mieście oraz Wiejska Biblioteka Publiczna w Jelnej. Na koniec 1963 roku na terenie powiatu działało już 20 bibliotek, z których 6 posiadało czytelnie i 7 kącików czytelniczych, a także, istniało 31 punktów bibliotecznych, w tym 30 na wsi[38]. W wyniku ciągłego rozwoju sieci bibliotecznej na koniec 1974 roku swoją działalność prowadziło 27 bibliotek terenowych, w tym 18 gromadzkich, 7 wiejskich i 2 miejskie oraz 35 punktów bibliotecznych i 2 koła przyjaciół bibliotek. Oznaczało to, że we wszystkich miejscowościach powiatu istniały już biblioteki[39].

Stałą troską władz terenowych była baza lokalowa i odpowiednie wyposażenie bibliotek.

Z roku na rok sytuacja w powiecie uległa znacznej poprawie. W dużych lokalach, wyremontowanych przez gromadzkie rady narodowe powstały obok wypożyczalni czytelnie będące miejscem życia kulturalnego. Przeprowadzano w nich wiele imprez artystycznych, spotkań autorskich i odczytów. Niestety, niektóre biblioteki dość długo borykały się z trudnymi warunkami lokalowymi, nawet do 1971 roku jak np. Dąbrowica, Stare Miasto, Piskorowice, Chałupki Dębniański i Kulno[40].

 

Księgozbiór i rozwój czytelnictwa

 

Praca wśród książek i współpraca z czytelnikiem była i jest największym i najważniejszym zadaniem wszystkich bibliotek działających w powiecie i zatrudnionych w nich pracowników. W ciągu 20 lat istnienia powiatu w wielu tych placówkach zaczynano niemal od zera. Korzystając z różnych źródeł i funduszy powiatowych, gromadzkich, zakładowych i prywatnych oraz Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej ciągle powiększano zbiory.

Jeśli w 1956 r. we wszystkich bibliotekach znajdowało się 24,5 tys. woluminów, to w 1965 roku było ich już 56,8 tys. a w 1974 roku – 141,7 tys.! Największy przyrost nastąpił w latach 1970-74, w których zakupiono ok. 60 tys. książek. Na nowe zakupy przyznawano różne kwoty np. w 1960 r. – 60.000 zł., w 1963 r. – 220.000 zł., w 1970 r. – 332.326 zł. a w 1974 roku – 463.000 zł. Wzrastała również liczba czytelników z 5,4 tys. w 1956 r. do 15,0 tys. w 1974 r. i ilość wypożyczeń z 76,1 tys. w 1956 r. do 280,0 tys. w 1974 roku[41]. Oznaczało to, że na początku 1974 roku na 1000 mieszkańców powiatu przypadało 2201 książek a liczba czytelników (na 1000 osób) – wynosiła 224. Według danych statystycznych województwa rzeszowskiego – powiat leżajski zajmował dobre, 7-8 miejsce, mając korzystniejsze wskaźniki aniżeli powiaty tarnobrzeski, stalowowolski, mielecki, rzeszowski, jarosławski, jasielski czy krośnieński[42].

Leżajszczyzna w szybkim tempie nadrabiała zaległości.

Szczegółowe dane o rozwoju czytelnictwa w powiecie przedstawia poniższa tabela.

 

SIEĆ BIBLIOTECZNA I STAN CZYTELNICTWA W POWIECIE LEŻAJSKIM

 

Tabela nr 2

Rok

wyszczególnienie

         
 

biblioteki i filie

punkty biblioteczne

czytelnie

woluminy

czytelnicy w tys.

Wypożyczenia w tys.

1956

1960

1963

1965

1967

1970

1974

6

16

20

21

21

26

27

45

36

31

31

31

35

35

-

-

6

8

10

13

15

24,5

37,4

53,4

56,8

65,6

83,0

141,7 x

5,4

6,2

7,5

8,8

10,1

10,3

15,0 x

76,1

100,0

140,1

134,7

142,1

148,4

280,0 x

Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania Prezydium PRN z 1963,1970 i 1974 roku

           

x /założenia w planie społeczno-gospodarczym powiatu na 1974 rok.

 

Działalność kulturalno-oświatowa

 

Niemal wszystkie biblioteki istniejące w powiecie prowadziły działalność kulturalno-oświatową, przy czym jej zakres był uzależniony od warunków lokalowych i wyposażenia w odpowiedni sprzęt.

W pierwszych latach istnienia powiatu wyniki tej działalności były skromne a większa aktywizacja zaczęła się dopiero w latach 60. Przybywało sprzętu, środków i doświadczeń. Dopiero od 1962/1963 roku zaczęły powstawać pierwsze czytelnie i pierwsze dwa Uniwersytety Powszechne w Kuryłówce i Grodzisku Górnym. Dużej pomocy finansowej udzielała Powiatowa Poradnia Kulturalno-Oświatowa i GS Grodzisko Dolne.

Zaczęto także ewidencjonować organizowane imprezy. Jedno z pierwszych zestawień dotyczy roku 1965, w którym m.in. zapisano: 2 spotkania autorskie, 43 odczyty i 131 projekcji filmowych. Przy bibliotekach tworzono pierwsze zespoły zainteresowań, organizowano wieczory bajek, a nawet powstał teatrzyk kukiełkowy w Leżajsku[43].

Kilka lat później, bo w 1970 roku ilość organizowanych spotkań, odczytów i różnych imprez niewspółmiernie wzrosła. W sprawozdaniu za ten rok odnotowano: 233 - wystaw i wystawek, 80 - odczytów, 22 - spotkania z działaczami społeczno-politycznymi, 147 - dyskusji nad książką, 
83 - przeglądów nowości wydawniczych, 53 - wieczorów literacko-muzycznych, 14 - wieczorów poezji i prozy z płyt, 30 - wieczorów muzyki rozrywkowej z płyt, 30 - konkursów błyskawicznych, 72 - filmy oświatowe, 89 - wyświetlonych przeźroczy /bajki/, 204 - zorganizowanych wieczorów odbioru audycji radiowych i telewizyjnych, 313 - wieczorów baśni, 43 - pogadanek dla dzieci, 97 - wieczorów głośnego czytania książki, 15 - wycieczek dla czytelników poza biblioteką, 23 wycieczek do bibliotek młodzieży szkolnej, 39 - lekcji bibliotecznych, 106 - innych imprez.

Ciekawą formą było też zorganizowanie „Szkoły Zdrowia” przy współpracy bibliotekarzy i lekarzy[44].

Organizacja tak licznych spotkań i imprez była możliwa m.in. dzięki coraz lepszemu wyposażeniu bibliotek i czytelni w sprzęt audiowizualny. Przykładowo w 1970 roku posiadały one: 13 radioodbiorników, 10 telewizorów, 14 adapterów, 6 magnetofonów, 11 rzutników, 62 płyty z nagraniami muzycznymi i poezji itp[45].

W latach 1964 – 74 notowano duże zaangażowanie pracowników bibliotek gromadzkich w rozwój i upowszechnianie kultury. Bibliotekarze nie tylko wychodzili ze swoją pracą do społeczeństwa, ale także koordynowali działalność pozostałych placówek kulturalno-oświatowych i różnych organizacji społecznych działających w danej wsi czy gromadzie. Duża, więc była ich zasługa w rozwoju kultury w miejscu swojego zamieszkania oraz wsparcie i pomoc ze strony rad gromadzkich, PRN i różnych organizacji społeczno-gospodarczych. Najlepszych nagradzano, np. w 1970 roku za uzyskanie najwyższego wskaźnika ilości czytelników w stosunku do liczby mieszkańców wyróżniono biblioteki w Grodzisku Dolnym (35,2%), Laszczynach (55%), Kulnie(30,3%), Kuryłówce (28,9%), Dębnie (28,3%), Rudzie Łańcuckiej (28%) i Dąbrowicy (27,3%).

 

Kadra pracowników

 

We wszystkich bibliotekach powiatu leżajskiego pracowała ponad 40 - osobowa grupa pracowników merytorycznych i obsługi administracyjno-biurowej, która z dużym poświęceniem i zaangażowaniem wykonywała swoje obowiązki zawodowe i należała do grona działaczy kulturalno-oświatowych swego środowiska.

W latach 1956 – 1971 kierownikami Biblioteki Powiatowej byli: Salomea Kowalewska, Zofia Surmacz, Stanisława Sikorska, Magdalena Jaworowska i Teresa Więcek, a od 1971 funkcję dyrektora pełnił Stanisław Socha.

W Powiatowej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Leżajsku do 1975 roku zatrudnieni byli: Bereziewicz Elżbieta, Maruszak Mieczysława, Kijowska Zofia, Gut Alina, Gdula Krystyna, Płoszaj Maria, Więcek Teresa, Piątkowska Irena, Wilk Władysława, Bartuś Anna, Bałut Józefa, Burek Zofia. Okresowo pracowali również m.in.: Jagusztyn Maria, Walawska Małgorzata, Rowińska Barbara i Goleń Alicja. Pracownikami obsługi byli: Łomnicka Anna, Łomnicki Franciszek i Więcław Kazimiera.

Natomiast w bibliotekach terenowych pracowali: Biedaczów - Śmigiel Helena, Brzóza Królewska – Szczęch Helena, Brzyska Wola – Borek Maria, Bystre – Czekierda Janina, Chałupki – Sochaj Stefania, Dąbrowica – Makara Stanisława, Dębno - Strug Edward, Giedlarowa - Drzewicka Kazimiera, Grodzisko Dolne – Dubik Władysław, Grodzisko Górne – Miara Eugenia, Jelna – Miazga Zofia, Krzeszów - Jakubowska Joanna, Kulno - Sagan Stefania, Kuryłówka – Parobek Michał, Leszczyny - Czerwonka Genowefa, Łętownia – Konior Krystyna, Piskorowice – Pudełko Grażyna, Ruda Łańcucka – Nicpoń Kazimiera, Sarzyna – Józefara Zofia, Stare Miasto – Kiełboń Janina, Tarnogóra – Ożóg Teresa, Wierzawice – Czubat Maria, Wola Zarczycka – Smycz Anna, Wólka Niedźwiecka – Stopyra Anna i w Zmysłówce – Krauz Maria.

Po likwidacji powiatów i rozwiązaniu Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Leżajsku, co nastąpiło w 1975 roku, większość tych osób pozostała w swoich bibliotekach. Placówki te zostały podporządkowane nowo utworzonym gminom.

Przedstawiony materiał obrazuje działalność powiatowej, miejskich i gromadzkich bibliotek, które działały w powiecie leżajskim w latach 1956-1975. Godzi się dodać, że oprócz tych bibliotek publicznych działało i nadal działa wiele innych bibliotek a wśród nich: pedagogiczna, szkolne, parafialne (z wielką biblioteką przy Bazylice O.O. Bernardynów) i zakładowe.

 

ŹRÓDŁA I DOKUMENTY

 

Analiza działalności bibliotek powiatu leżajskiego za rok 1970 i I kwartał 1971. Opracowanie Wydziału Kultury Prezydium PRN w Leżajsku.

T. Bieda, Pierwsze lata niepodległości w regionie leżajskim (1944-1948), [w:] Z dziejów Leżajska 
i okolic, red. Z. Andres, Rzeszów 1980.

K. Gdula. Wspomnienia z mroków pamięci, Biuletyn Miejski nr 8, 1997.

K. Kuźniar, Epizody z życia miasta i mieszczan (1944-1950), [w:] Raptularz, nr 4, 1997.

K. Kuźniar, Budowa i rozbudowa miasta Leżajska w 2 połowie XX w. [w:] Almanach Leżajski nr 3/2009.

Ocena Urzędu Powiatowego w Leżajsku dot. przebiegu realizacji planu społeczno- gospodarczego powiatu za 1974.

Podstawowe założenia planu społeczno-gospodarczego powiatu leżajskiego na 1974 r. Materiał na sesję PRN w Leżajsku.

Referat: 25 lat działalności bibliotek publicznych powiatu leżajskiego 3 V 1972.

Rozwój społeczno-gospodarczy województwa rzeszowskiego w XXX leciu PRL, WUS Rzeszów, 1974.

Sprawozdanie Kierownika Miejskiej Biblioteki Publicznej w Leżajsku z rozwoju czytelnictwa od 3 maja 1947 do 21 maja 1951.

Sprawozdanie Wydziału Kultury Prezydium PRN w Leżajsku z działalności bibliotek, świetlic, domów kultury, klubokawiarni za lata 1947-1963 powiatu leżajskiego.

Sprawozdanie z działalności Prezydium PRN w Leżajsku w zakresie przygotowania i wykonania planu gospodarczego i budżetu w 1970 roku.

Sprawozdanie z działalności organizacyjnej Biblioteki Miejskiej w Leżajsku, [w:] Rejestr doręczeń uskutecznionych przez Zarząd Miasta Leżajska i Gminy Leżajsk – wieś od 12/VIII 1940, Zarząd Miejski w Leżajsku.

Z. Szurkawski, Leżajsk w Polsce Ludowej [w:] Z dziejów Leżajska i okolic, red. Z. Andres, Rzeszów 1980.




BIBLIOTEKA PUBLICZNA W LATACH 1976 – 1999

 

Po roku 1975 przemiany społeczno – gospodarcze w Polsce następowały bardzo dynamicznie. Zwracano wówczas szczególną uwagę na fakt, że tylko człowiek światły i rozumiejący aspekty polityczno-społeczne będzie miał rzetelny stosunek do działań na rzecz państwa.

Jedną z ważniejszych ról w tym procesie spełniała kultura i oświata. Literatura i książka niewątpliwie miały wówczas ogromny wpływ na kształtowanie świadomości człowieka. Tradycyjnym a zarazem nowoczesnym środkiem przekazu treści naukowych i wartości artystycznych stała się popularyzacja programowa związana z obchodami rocznic i świąt państwowych oraz z ważnymi wydarzeniami politycznymi.

Dużo trudu i osobistego zaangażowania w krzewienie kultury w Leżajsku włożyli miejscowi działacze i pracownicy kultury. Byli to między innymi kierownicy wydziału kultury: Stanisław Korasadowicz i Helena Grzywna, długoletnia kierowniczka biblioteki Magdalena Jaworowska, pracownicy biblioteki – Anna Bartuś, Zofia Kijowska, Maria Płoszaj, Mieczysława Maruszak a także Michał Parobek z Kuryłówki, Kazimiera i Michał Drzewiccy z Giedlarowej, Władysław Sochaj z Chałupek Dębniańskich, Władysław Dubik i Eugenia Miara z Grodziska, Helena Szczęch z Brzózy Królewskiej i wielu innych[46].

Upowszechnianie czytelnictwa oraz działalność kulturalno-oświatowa stała się jednym z ważniejszych działań kulturalnych na terenie miasta, jakie realizowała biblioteka. W latach osiemdziesiątych na terenie miasta działały Miejska Biblioteka Publiczna i podległe jej trzy filie: Filia Nr 1 na Osiedlu Tysiąclecia, Filia Nr 2 na osiedlu im. J. Krasickiego i Filia Nr 3 w Szpitalu Miejskim. Ta ostatnia powstała z myślą o zaspokajaniu potrzeb czytelniczych pacjentów szpitala jak również personelu. Punkty biblioteczne istniały w zakładzie dziewiarskim MEWA, oraz w przedszkolach Nr 2 i Nr 4. Sieć filii i punktów bibliotecznych została rozmieszczona w taki sposób, aby każdy z chętnych mógł mieć łatwy dostęp i możliwość skorzystania z usług bibliotecznych. Niestety, jeśli chodzi o bazę lokalową to ciągle jeszcze borykano się ze zbyt małą powierzchnią metrażową lokalów, w których znajdowały się filie. Przykładowo w 1988 roku w filii na Osiedlu J. Krasickiego pracowały dwie osoby, obsługując rocznie 1000 czytelników i wypożyczając 20 tysięcy woluminów. Przybliżając rok 1988 warto wspomnieć o 20 osobach zatrudnionych w Miejskiej Bibliotece Publicznej[47]. Placówką od 1970 roku do 1990 kierował Stanisław Socha, od 1991do 2000 roku dyrektorem była Jolanta Niemiec. W skład kadry merytorycznej wchodzili: Władysława Długosz, Janina Kiełboń, Maria Płoszaj, Mieczysława Maruszak, Danuta Kędzierska, Marta Walawska, Marta Wirska, Elżbieta Bereziewicz, Mieczysława Wiatrowicz, Zofia Kijowska, Bogumiła Brudniak, Irena Rowińska, Alina Gut. Pracownicy administracji i obsługi: Aleksandra Kościółek, Józefa Bałut, Czesław Kościółek, Kazimiera Szeremeta.

 

Tab.1 STAN KSIĘGOZBIORU I CZYTELNICTWA W LATACH 1976 - 1999

Rok

Stan księgozbioru

Liczba czytelników

Liczba wypożyczeń

Liczba wypożyczeń na miejscu

1976

43374

2596

57621

brak danych

1980

52398

3086

67787

brak danych

1985

67962

4135

92715

brak danych

1990

78832

4536

81130

brak danych

1995

77120

4465

74972

6771

1999

76925

4292

70094

6680

Źródło: Meldunki o stanie czytelnictwa Biblioteki Publicznej w Leżajsku.

 

Powyższa tabela przedstawia jak systematycznie rozwijała się działalność biblioteki. Do roku 1990 łatwo zauważyć tendencje wzrostową w księgozbiorze, liczbie wypożyczeń i liczbie zarejestrowanych czytelników. Po roku 1990 zanotowano lekki spadek zakupu księgozbioru, co automatycznie wpłynęło na stan liczby czytelników i wypożyczeń. Od roku 1995 do statystyki zaczęto doliczać również woluminy udostępniane na miejscu.

W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych struktura księgozbioru uległa zmianie. Wyraźny wzrost liczby młodzieży uczącej się, osób dokształcających się i podnoszących swoje kwalifikacje spowodował, że zweryfikowano dotychczasowe zakupy i postawiono wyraźny nacisk na zakup książek naukowych i popularno-naukowych jak również na różnorodną formę informacji bibliotecznej.

Biblioteka współpracowała ze szkołami w zakresie realizacji programów nauczania oraz procesu wychowawczego młodych ludzi. Efektem tych działań była duża frekwencja młodzieży biorącej udział w organizowanych przez placówkę konkursach, lekcjach bibliotecznych, wystawach itp.

Warto też wspomnieć, że w tym okresie biblioteka była inicjatorem i organizatorem różnorodnych form promocji imprez kulturalno-oświatowych. Były to między innymi popularne wówczas spotkania autorskie i sesje popularno-naukowe.

Biblioteka Publiczna w latach 2000 - 2010

Dnia 1 października 2000r., na mocy Uchwały Rady Miejskiej dnia 26 czerwca 2000 [48] nastąpiło połączenie instytucji kultury Gminy Miasto Leżajsk - Miejskiej Biblioteki Publicznej i Miejskiego Domu Kultury w jedną instytucję kultury i utworzenie Miejskiego Centrum Kultury.

Biblioteka działając w jego strukturach nadal realizuje podstawowe zadania statutowe: gromadzi, opracowuje i udostępnia księgozbiór. Poza podstawowymi zadaniami biblioteka pełni funkcję instytucji upowszechniającej dziedzictwo kultury regionu i kraju, upamiętnia ważne wydarzenia historyczne i patriotyczne. Starając się sprostać oczekiwaniom i potrzebom społeczności lokalnej, zmieniono strukturę zakupów zbiorów bibliotecznych. Skupiono się na nasyceniu księgozbioru literaturą popularno – naukową, na którą użytkownicy najczęściej zgłaszali zapotrzebowanie. W ramach promocji książki i biblioteki organizowano wiele imprez kulturalno –oświatowych. Były to wystawy, konkursy, lekcje biblioteczne, pasowania na czytelnika, spotkania autorskie. W ramach ogólnopolskiej akcji „Cała Polska czyta dzieciom” w bibliotece odbywały się spotkania, na których znani i poważani mieszkańcy miasta czytali dzieciom. Przy bibliotece działa wiele grup zaprzyjaźnionych z placówką, działają również kluby książki, w których dyskutuje się o ciekawych pozycjach wydawniczych, spotykają się też tutaj twórcy lokalni na „Wieczorach z poezją”. Biblioteka realizowała również projekty ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Biblioteka Publiczna, jako placówka, pełniąca funkcję biblioteki powiatowej sprawuje opiekę merytoryczną nad bibliotekami z terenu powiatu leżajskiego (zob. wykres 1).

Realizuje również powierzone zadania powiatowe na mocy Porozumienia zawartego w dniu 29 czerwca 1999 r. w sprawie powierzenia Miejskiej Bibliotece publicznej w Leżajsku zadań powiatowej biblioteki publicznej dla powiatu leżajskiego z późniejszymi zmianami z dnia 07 stycznia 2009 r.

 

Wykres 1. Schemat organizacyjny Miejskiego Centrum Kultury-Biblioteki Publicznej realizującej zadania powiatowe[49]

 

Biblioteka Publiczna w Leżajsku poza główną siedzibą przy ul. Jarosławskiej prowadzi dwie filie i jeden punkt biblioteczny. W głównej siedzibie biblioteki znajdują się Wypożyczalnia i Czytelnia dla dorosłych oraz Wypożyczalnia i Czytelnia dla dzieci. W bibliotece swoje miejsce znalazło również Powiatowe Koło Niewidomych, a także harcerze z Hufca ZHP Leżajsk. Biblioteka, jako jedyna taka placówka w powiecie posiada książki mówione dla osób niewidomych i słabo widzących.

Filia Nr 1 usytuowana jest w budynku Gimnazjum Miejskiego w pobliżu Zespołu Szkół Licealnych i Zespołu Szkół Technicznych, co wpływa korzystnie na jej działalność. Dużą rolę w udostępnianiu zbiorów dla specjalnych użytkowników odgrywa Filia Nr 2 zlokalizowana w Szpitalu Powiatowym p.w. Matki Bożej Pocieszenia w Leżajsku. Chorym, którzy sami nie mogą wypożyczać książek, bibliotekarki dostarczają je na oddziały.

Rok 2007 był szczególnym dla Biblioteki Publicznej. 30 października nadano Bibliotece Publicznej, Uchwałą Rady Miejskiej Nr XI/61/07 imię Stanisława Wyspiańskiego[50]a w maju 2008 roku otrzymała prestiżowe i honorowe odznaczenie „Zasłużony dla Miasta Leżajska”.

Biblioteka w latach 1999 – 2009 została wyposażona w stanowiska komputerowe z dostępem do Internetu – IKONKA[51]. Pracownicy biblioteki systematycznie wprowadzają księgozbiór do bazy programu SOWA zakupionego w 2005 roku. Pod koniec 2009 roku zakupiony został udoskonalony program biblioteczny SOWA 2/ MARC 21.

Na obecny kształt biblioteki złożyła się praca wielu bibliotekarzy, którzy w tym okresie pracowali w Bibliotece Publicznej: Janina Kiełboń, Irena Rowińska, Bogumiła Brudniak, Alina Gut, Maria Płoszaj, Władysława Długosz, Małgorzata Szczęch, Barbara Maziarz, Jolanta Korasadowicz, Joanna Zygmunt, Marta Kulińska, Bożena Ćwikła, Beata Pucia, Katarzyna Dec, Katarzyna Babiarz, Monika Banaś.

 

ORGANIZACJA BIBLIOTEKI W LATACH 1999 - 2009

Struktura organizacyjna

 

Biblioteka Publiczna im Stanisława Wyspiańskiego w Leżajsku działa na podstawie:

1. Aktu założenia Miejskiej Biblioteki Publicznej z dnia 3 maja 1947 roku.

2. Wpisu do Rejestru Instytucji Kultury[52],

3. Ustawy z dnia 27 czerwca 1997 roku o bibliotekach z późniejszymi zmianami[53]

4. Uchwały Rady Miejskiej Leżajska Nr XVIII/165/2000 z dnia 26 czerwca 2000 r. 
w sprawie połączenia Miejskiej Biblioteki Publicznej i Miejskiego Domu Kultury 
w jedną instytucje o nazwie: Miejskie Centrum Kultury w Leżajsku.

5. Regulaminu organizacyjnego Miejskiego Centrum Kultury w Leżajsku z grudnia 2006 r.

6. Statutu Miejskiego Centrum Kultury z 2000 roku

7. Porozumienia zawartego w dniu 29 czerwca 1999 r. pomiędzy Zarządem Powiatu Leżajskiego a Zarządem Miasta Leżajsk w sprawie powierzenia Miejskiej Bibliotece publicznej w Leżajsku zadań powiatowej biblioteki publicznej dla powiatu leżajskiego z późniejszymi zmianami z dnia 07 stycznia 2009 r.


 

54]

Na mocy uchwały Rady Miejskiej Leżajska Nr XVIII/165/2000 z dnia 26 czerwca 2000 roku od dnia 1 października 2000 roku istnieje Miejskie Centrum Kultury w Leżajsku z siedzibą przy ulicy Mickiewicz 65 w Leżajsku, w jego skład wchodzą:

- Biblioteka Publiczna w Leżajsku

- Dom Kultury w Leżajsku

- Pracownia Dokumentacji Dziejów Miasta

- Centrum Informacji Turystycznej

Biblioteka Publiczna jest jednostką organizacyjną Miejskiego Centrum Kultury w Leżajsku, 
której celem jest rozwijanie i zaspokajanie potrzeb czytelniczych społeczności lokalnej, 
popularyzowanie czytelnictwa i korzystania z innych zasobów informacji oraz upowszechnianie kultury i wiedzy.

Biblioteką kieruje kierownik biblioteki bezpośrednio podporządkowany dyrektorowi MCK.

Do pracowników biblioteki publicznej należą osoby pracujące w:

- wypożyczalni dla dorosłych,

- czytelni dla dorosłych,

- wypożyczalni i czytelni dla dzieci,

- Filii nr 1,

- Filii nr 2.

 

Struktura zbiorów bibliotecznych

 

Realizując zadania statutowe Biblioteka Publiczna gromadzi, opracowuje i udostępnia różnego rodzaju zbiory biblioteczne. W przypadku bibliotek publicznych o jakości zbiorów decyduje aktualność ich treści, co powoduje z jednej strony systematyczne uzupełnianie ich nowościami wydawniczymi, z drugiej konieczność selekcjonowania materiałów bibliotecznych. Sukcesy czytelnicze bibliotek zależą od systematycznego uzupełniania nowościami. Zasady gromadzenia i uzupełniania zbiorów leżajskiej biblioteki wynikają z jej funkcji jako biblioteki publicznej. Biblioteka gromadzi piśmiennictwo ze wszystkich dyscyplin wiedzy, ze szczególnym uwzględnieniem wydawnictw z zakresu nauk humanistycznych i społecznych. Zakup zbiorów bibliotecznych podporządkowuje się oczekiwaniom i potrzebom społeczności lokalnej a pozyskiwanie ich odbywa się poprzez: zakup, dary od czytelników oraz poprzez wpływy z tytułu realizowanych projektów.

Dokonując zakupu, bibliotekarze biorą pod uwagę preferencje czytelnicze wszystkich grup użytkowników biblioteki. Najmłodsi chętnie sięgają po książki nowe, ładnie wydane i bogato ilustrowane. Starsze dzieci chętnie czytają fantastykę, książki z dziedziny przyrody i techniki. Dorośli, oprócz tradycyjnych „czytadeł”, sięgają po literaturę ambitniejszą. Dużym powodzeniem cieszy się współczesna literatura polska, a także książki opisujące kulturę i obyczaje różnych narodowości. 

Stan księgozbioru leżajskiej biblioteki na koniec 2010 roku liczył 49749 woluminów, co przedstawia wykres 2.

Wykres 2. Księgozbiór Biblioteki Publicznej w Leżajsku na koniec 2010 roku[55]\

 

Księgozbiór ma charakter uniwersalny. Wypożyczalnia dla dzieci i dorosłych obejmuje literaturę piękną i popularnonaukową. Zbiory czytelni składają się głównie z wydawnictw stanowiących warsztat naukowy dla uczniów i studentów. W ostatnich latach na tle bogatej oferty książkowej jeszcze bardziej okazale prezentuje się rynek czasopism. Czasopisma szybciej niż książki dostarczają nowych informacji z różnych dziedzin wiedzy. Istnieje jednak duża dysproporcja pomiędzy zainteresowaniem czasopismami a możliwością ich nabycia. Biblioteka kierując się swoimi możliwościami finansowymi prenumeruje m.in.: „Bibliotekarz”, „Claudia”, „Cogito”, „Dziewczyna”, „Film”, „Gazeta Wyborcza”, „Murator”, „Nowiny”, „Polityka”, „Poradnik Bibliotekarza”, „Rzeczpospolita”, „Super Nowości”, „Sztafeta”, „Wprost”, „Viva”, „Viktor”. Czytelnicy mają również możliwość korzystania z czytelni internetowej „Ikonka”. Dużą popularnością wśród dzieci i młodzieży, korzystających z usług instytucji, cieszy się literatura obcojęzyczna. Wypożyczalnia dla dzieci posiada 574 pozycji w języku angielskim, które obejmują beletrystykę i literaturę popularno- naukową dla dzieci i młodzieży.

 

Struktura księgozbioru

 

Z powyższej tabeli wynika, że od 1999 roku systematycznie wzrastał zakup książek. Wyjątkiem był rok 2002, kiedy to przyznano mniejsze środki na działalność Biblioteki Publicznej a co za tym idzie zmniejszyły się finanse za zakupy. Natomiast w 2009 roku Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zmniejszyło o 2/3 wcześniej przyznaną dotację celową.

 

Struktura wypożyczeń

 

 

Omawiając strukturę wypożyczeń z Tab.3, możemy zauważyć, że od 1999 roku do końca 2009 roku zmniejszyło się zainteresowanie literaturą popularno – naukową, zanotowano lekki spadek wypożyczeń literatury dla dzieci i młodzieży. Wyraźną tendencję wzrostową widać na przykładzie literatury dla dorosłych. Można to wytłumaczyć faktem, że w tym okresie pojawia się możliwość korzystania z Internetu co wyraźnie wpłynęło na mniejsze zainteresowanie tradycyjną formą zdobywania wiedzy.

Czytelnicy

 

 

 

Z Tab. 4 wynika, że z roku na rok zmniejsza się liczba zarejestrowanych czytelników. Jednak jest to spadek, który odnotowano w całym kraju. Nadal jednak najliczniejszą grupą czytelniczą są dzieci do 15 roku życia i młodzież ucząca się.

Rodzaje katalogów

 

W Bibliotece Publicznej owiązuje wolny dostęp do półek, co oznacza, że czytelnicy mogą samodzielnie dokonywać wyboru książek. Natomiast w czytelni książki udostępnia dyżurujący bibliotekarz. Wszystkie książki ułożone są według działów Uniwersalnej Klasyfikacji Dziesiętnej, a w obrębie danego działu zastosowany jest układ alfabetyczny. Przewodnikiem po zbiorach bibliotecznych są katalogi kartkowe, które udzielają czytelnikowi informacji, czy poszukiwany przez niego wolumin znajduje się w bibliotece i jakie jest miejsce jego przechowywania. Placówka udostępnia:

- katalog alfabetyczny, który rejestruje wszystkie jednostki danego zbioru bibliotecznego w układzie abecadłowym, spełnia rolę katalogu głównego, dostarcza pełnej informacji o wszystkich dokumentach zbioru,

- katalog tytułowy, który rejestruje wszystkie jednostki danego zbioru bibliotecznego w porządku abecadłowym, jednak podstawą szeregowania jest tytuł dzieła,

- katalog rzeczowy, który jest katalogiem systematycznym, który rejestruje wszystkie jednostki danego zbioru bibliotecznego, szeregując charakteryzujące je karty katalogowe według Uniwersalnej Klasyfikacji Dziesiętnej.

 

Biblioteka obecnie

 

Z uwagi na znaczące walory architektoniczne budynku, w którym mieści się Biblioteka Publiczna im. Stanisława Wyspiańskiego w Leżajsku, konieczne było niezwłoczne przeprowadzenie gruntownych prac remontowo - modernizacyjnych. Punktem wyjścia do rozpoczęcia remontu było opracowanie w latach 2009-2010 kompleksowej dokumentacji wraz z projektem architektoniczno-budowlanym. W sierpniu 2013 r. zakończono wszystkie prace związane z rewitalizacją budynku. Zakupiono nowe wyposażenie niezbędne do bieżącej działalności biblioteki. Modernizacja budynku została zrealizowana w ramach projektu „Rewitalizacja i zagospodarowanie przestrzeni publicznej wokół zabytkowego rynku miejskiego w Leżajsku”, dofinansowanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego – Oś VII Spójność wewnątrzregionalna Działanie 7.1 Rewitalizacja miast oraz Programu Promesa Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

 

Programy biblioteczne

 

Biblioteka Publiczna w Leżajsku zakupiła w roku 2005 program biblioteczny SOWA, i systematycznie wprowadzała księgozbiór biblioteki do listopada 2009. W grudniu tego samego roku Biblioteka zakupiła nową, udoskonaloną wersję programu bibliotecznego SOWA2/MARC21.

System SOWA jest pakietem programów wspomagających działalność biblioteki. System umożliwia zautomatyzowanie wielu procesów bibliotecznych, takich jak gromadzenie zbiorów (zwartych i czasopism), katalogowanie (opracowanie) różnorodnych materiałów bibliotecznych (książki, czasopisma, zbiory specjalne i in.), wyszukiwanie i zestawianie informacji o posiadanych zbiorach (poprzez sieć lokalną i Internet), ewidencja posiadanych zbiorów (system kodów kreskowych) oraz udostępnianie zbiorów (wypożyczanie, rezerwowanie i zamawianie).

ŹRÓDŁA I DOKUMENTY

 

1) Dokumenty

1. 40-lecie Miejskiej Biblioteki Publicznej w Leżajsku (dokument w posiadaniu Biblioteki Publicznej w Leżajsku).

2. Meldunki o stanie czytelnictwa za rok 1976-2010 MCK – Biblioteki Publicznej w Leżajsku (dokument w posiadaniu Biblioteki Publicznej w Leżajsku).

3. Porozumienie z dnia 29 czerwca 1999 r. z późniejszymi zmianami (dokument w posiadaniu Biblioteki Publicznej w Leżajsku).

4. Sprawozdanie z działalności Miejskiej Biblioteki Publicznej w Leżajsku za rok 1988(dokument w posiadaniu Biblioteki Publicznej w Leżajsku).

5. Wpis do rejestru – Księga Rejestrowa Instytucji Kultury Nr 1 założona dnia 1 października 2000 r. (dokument w posiadaniu Biblioteki Publicznej w Leżajsku).

6. Zadania Miejskiego Centrum Kultury-Biblioteki Publicznej w Leżajsku realizującej zadania Powiatowej Biblioteki Publicznej w 2009 roku (dokument w posiadaniu Biblioteki Publicznej w Leżajsku).

7. Zarządzenie nr 2 Dyrektora Miejskiego Centrum Kultury w Leżajsku z dnia 29 grudnia 2000 r. w sprawie nadania Regulaminu Organizacyjnego MCK w Leżajsku (dokument w posiadaniu Biblioteki Publicznej w Leżajsku).

2) Artykuły prawne

1. Uchwała Nr XI/61/07 Rady Miejskiej w Leżajsku z dnia 30 października 2007 roku w sprawie nadania jednostce organizacyjnej Miejskiego Centrum Kultury-Bibliotece Publicznej imienia Stanisława Wyspiańskiego.

2. Uchwała Nr XVII/110/08 z dnia 26 maja 2008 roku.

3. Uchwała Nr XVIII/165/2000 Rady Miejskiej w Leżajsku z dnia 26 czerwca 2000 r. sprawie połączenia instytucji kultury Gminy Miasto Leżajsk i utworzenia Miejskiego Centrum Kultury w Leżajsku.

4. Uchwała Nr XXID/147/08 Rady Miejskiej w Leżajsku z dnia 30 grudnia 2008 roku w sprawie przyjęcia od Powiatu Leżajskiego zadań w zakresie prowadzenia powiatowej biblioteki publicznej.

3) Literatura

Publikacje zwarte

1. Andrzejewska J., Bibliotekarstwo szkolne: teoria i praktyka. T. 1.Organizacja biblioteki, Warszawa 1996.

2. Biblioteka w otoczeniu społecznym, Zybert E. B. (red.), Warszawa 2000.

3. Burakowski J., Samorządowa biblioteka publiczna, Warszawa 1994.

4. Samorządowe biblioteki powiatowe - projekcje i realia, Warszawa 2000.

5. Skubisz A., Społeczność lokalna a biblioteka publiczna, „Poradnik Bibliotekarza”, 2000 nr 9, s. 3-8.

6. Wojciechowski J., Praca z użytkownikiem w bibliotece, Warszawa 2000.

Artykuły

1. Skubisz A., Społeczność lokalna a biblioteka publiczna, „Poradnik Bibliotekarza”, 2000 nr 9, s. 3-8.

2. Vademecum bibliotekarza: praktyczne i aktualne informacje dla bibliotekarzy, red. Lucjan Biliński, Verlag Dashöfer, Warszawa 2004.

Źródła internetowe

1. Dyskusyjne Kluby Książki, www.instytutksiazki.pl/pl,tc,index.php (14 października 2009).

2. Wojewódzka i Miejska Biblioteka w Rzeszowie, SBR. www.rzeszow-wimbp.sowwwa.pl/ sowacgi.php?KatID=0www (15 października 2009).



1 A. Zielecki, Leżajsk w okresie zaborów (1772 – 1918) [w:] Dzieje Leżajska, red. K. Baczkowski, J. Półćwiartek, Leżajsk 1996, s. 306-307.

[2] D. Garbacz, L. Witkowska, Leżajszczyzna przełom wieków, Stalowa Wola 2000, s. 149.

[3] Tamże, s. 150.

[4] A. Zielecki, Leżajsk w okresie zaborów …, dz.cyt., s. 307.

[5] J. Półćwiartek, Społeczność ukraińska w Leżajsku i okolicy, [w:] Dzieje Leżajska, red. K. Baczkowski, J. Półćwiartek, Leżajsk 1996, s. 507-508.

[6] Zabytki: Miejska Biblioteka http://www.lezajsk.um.gov.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=72 (02.czerwiec 2008)

[7] J. Półćwiartek, Społeczność ukraińska w Leżajsku i okolicy, [w:] Dzieje Leżajska, red. K. Baczkowski, J. Półćwiartek, Leżajsk 1996, s. 509.

[8] Tamże, s. 510 – 511.

[9] Tamże, s. 512-513.

[10]K. Gdula, Fragment ze „Wspomnień z mroków pamięci”, „Biuletyn Miejski” Leżajsk, Październik 1997, Nr 8 (58), s. 4 – 5.

[11] J. Półćwiartek, Społeczność ukraińska w Leżajsku i okolicy, w: K. Baczkowskiego i J. Półćwiartka (red.), Dzieje Leżajska, Leżajsk 1996, s. 513.

14 Zob. J. Hampel, Życie ekonomiczno – społeczne i stosunki polityczne w okresie II Rzeczpospolitej w: K. Baczkowskiego i J. Półćwiartka (red.), Dzieje Leżajska, Leżajsk 1996, s. 456.

[13] Zob.J. U. Urbański,Leżajskie Biblioteki, „Nowiny Rzeszowskie”, maj 1987.

[14] Zob. K. Gdula, dz. cyt. s. 4 – 5.

[15] Z. Andres, Gimnazjum i Liceum w Leżajsku 1912- 2002, Leżajsk- Rzeszów 2003, s.48.

[16] Referat: 25 lat działalności bibliotek publicznych powiatu leżajskiego, 3 V 1972 rok, s. 2.

[17] Sprawozdanie z działalności organizacyjnej Biblioteki Miejskiej w Leżajsku [w:] Rejestr doręczeń uskutecznionych przez Zarząd Miasta Leżajska i Gminę Leżajsk – wieś od dnia 12/VIII 1940, Zarząd Miejski w Leżajsku, s. 12 – 15.

[18] Tamże, s. 16.

[19] Zob. K. Gdula, Fragment ze „Wspomnień z mroków pamięci” [w:] Biuletyn Miejski 1997, nr , s. 4 – 5.

[20] Referat: 25 lat działalności bibliotek publicznych powiatu leżajskiego, 3 V 1972 rok, s. 4.

[21] Referat: 25 lat działalności bibliotek publicznych powiatu leżajskiego, 3 V 1972 rok, s. 5.

[22] Zob. Z. Szurkowski, Leżajsk w Polsce Ludowej, w: Z dziejów Leżajska i okolic, Zbigniew Andres (red.), Rzeszów 1980, s. 178.

[23] Uchwała Nr XVIII/165/2000 Rady Miasta Leżajska z dnia 26 czerwca 2000 r. w sprawie połączenia instytucji kultury Gminy Miasto Leżajsk i utworzenia Miejskiego Centrum Kultury w Leżajsku.

[24] Uchwała Nr XI/61/07 Rady Miejskiej w Leżajsku z dnia 30 października 2007 roku w sprawie nadania jednostce organizacyjnej Miejskiego Centrum Kultury – Bibliotece Publicznej oraz zmiany

Statutu Miejskiego Centrum Kultury w Leżajsku.

[25] Uchwała Nr XVII/110/08 z dnia 26 maja 2008 roku.

[26] K. Kuźniar, Epizody z życia miasta i mieszczan (1944-1950), Raptularz, nr 4, 1997, s. 22-27.

[27] Sprawozdanie z działalności organizacyjnej Biblioteki Miejskiej w Leżajsku [w:] Rejestr doręczeń uskutecznionych przez Zarząd Miasta Leżajska i Gminę Leżajsk – wieś od dnia 12/VIII 1940, s. 12 – 15.

[28] Tamże, s. 16.

[29] K. Gdula, Wspomnienia z mroków pamięci, Biuletyn Miejski, nr 8 ,1997.

[30] Sprawozdanie Kierownika Miejskiej Biblioteki Publicznej w Leżajsku z rozwoju czytelnictwa od 3 maja 1947 do 21 maja 1951 r., s. 1-2.

[31] Tamże, s. 2.

[32] Sprawozdanie z działalności bibliotek, świetlic, domów kultury i klubokawiarni za lata 1947-1963 powiatu leżajskiego, s. 5-6.

[33] Analiza działalności bibliotek powiatu leżajskiego za rok 1970 i I kwartał 1971, s. 10-11.

[34] Ocena Urzędu Powiatowego w Leżajsku dot. przebiegu realizacji planu społeczno-gospodarczego powiatu za 1974 rok, s. 9.

[35] Sprawozdanie z działalności bibliotek …dz. cyt., s.2.

[36] Analiza działalności bibliotek…,dz.cyt.,s.11-12.

[37] Por. Sprawozdanie Kier. Biblioteki z 1951r, Sprawozdanie z działalności bibliotek za 1970r., Ocena realizacji planu społeczno-gospodarczego za 1974, dz. cyt. i dane statystyczne MBP.

[38] Sprawozdanie z działalności bibliotek …,dz. cyt., s.10.

[39] Ocena przebiegu realizacji …, dz. cyt.,s.9.

[40] Analiza działalności bibliotek …, dz.cyt.,s.10.

[41] Por. Sprawozdanie Kier. Biblioteki z 1951r, Sprawozdanie z działalności bibliotek za 1970r., Ocena realizacji planu społeczno-gospodarczego za 1974, dz. cyt.

[42] Wojewódzki Urząd Statystyczny w Rzeszowie, Rozwój społeczno-gospodarczy województwa rzeszowskiego w XXX lecie PRL, tabela 26-28.

[43] Sprawozdanie z działalności bibliotek za 1947-1963,dz.cyt.,s.4.

[44] Analiza działalności bibliotek…,dz.cyt.,s.2-3.

[45] Analiza działalności bibliotek…,dz.cyt.,s.5.

 

[46] 40-lecie Miejskiej Biblioteki Publicznej w Leżajsku-sprawozdanie, s. 6 (dokument w posiadaniu Biblioteki Publicznej w Leżajsku).

[47] Zob. Sprawozdanie z działalności Miejskiej Biblioteki Publicznej w Leżajsku za rok 1988, s. 1.(dokument w posiadaniu Biblioteki Publicznej w Leżajsku).

[48] Uchwały Rady Miejskiej w Leżajsku Nr XVIII/165/2000 z dnia 26 czerwca 2000 w sprawie połączenia instytucji kultury Gminy Miasto Leżajsk i utworzenia Miejskiego Centrum Kultury w Leżajsku. (dokument w posiadaniu MCK w Leżajsku i UM w Leżajsku).

[49] Opracowanie własne na podstawie dokumentacji Biblioteki Publicznej w Leżajsku.

[50] Uchwała Nr XI/61/07 Rady Miejskiej w Leżajsku z dnia 30 października 2007 roku w sprawie nadania jednostce organizacyjnej Miejskiego Centrum Kultury- Bibliotece Publicznej imienia Stanisława Wyspiańskiego oraz zmiany Statutu Miejskiego Centrum Kultury Leżajsku (dokument w posiadaniu Biblioteki Publicznej w Leżajsku).

[51] W kierunku społeczeństwa informacyjnego. [online]. [dostęp: 2 grudnia 2009] www.agro.ar.szczecin.pl

[52] Wpis do rejestru – Księga Rejestrowa Instytucji Kultury Nr 1 założona dnia 1 października 2000 roku.

[53] Dz. U. z 1997 r. Nr 114 poz. 496.

[54] Regulamin organizacyjny Miejskiego Centrum Kultury w Leżajsku, Leżajsk 2006, s. 21. (dokument w posiadaniu Biblioteki Publicznej w Leżajsku).

[55] Opracowanie własne na podstawie Meldunku o stanie czytelnictwa za rok 2009 Miejskiego Centrum Kultury-Biblioteki Publicznej w Leżajsku.

 

 

 

 



GODZINY OTWARCIA:
pon.-pt. 8.00 - 18.00

ADRES:
ul. Jarosławska 1
37-300 Leżajsk

 

 

Modernizacja budynku Biblioteki Publicznej im. Stanisława Wyspiańskiego została zrealizowana w ramach projektu „Rewitalizacja i zagospodarowanie przestrzeni publicznej wokół zabytkowego rynku miejskiego w Leżajsku”, dofinansowanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego – Oś VII Spójność wewnątrzregionalna Działanie 7.1 Rewitalizacja miast oraz Programu Promesa Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego